Analiziramo: Zašto nam je Brčko važno?

U političkom i institucionalnom smislu, Bosna i Hercegovina je u mnogo čemu jedinstvena u svijetu. Od ustava koji je zapravo ”dio” mirovni sporazuma, pa do unutrašnjeg teritorijalnog uređenja. Jedan od izuzetno važnih segmenata tog unutrašnjeg teritorijalnog uređenja, a koji čini se zaboravljamo i ne posvećujemo mu dovoljno pažnje jeste Brčko distrikt.

Piše: Tarik Dautović

Status distrikta, zasebne administrativne jedinice, Brčko je dobilo 2000. godine, dakle tek pet godina nakon završetka agresije na Bosnu i Hercegovinu, odnosno pet godina nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma. Naime, to pitanje je tokom mirovnih pregovora ”ostavljeno po strani” kako bi se mirovni pregovori priveli kraju i potpisao sporazum. Jer, oko Brčkog su se vodile teške diplomatske borbe, rasprave, s obzirom da nijedna od strana potpisnica nije htjela da Brčko prepusti drugoj. Što je apsolutno razumljivo gledajući i iz bošnjačke i iz srpske perspektive. Iz bošnjačke perspektive Brčko je važno jer presijeca teritorij RS-a. Iz iste perspektive važno je bilo i srpskoj strani, jer bi teritorij RS-a činio kompaktnu cjelinu. Što danas nije slučaj. Iako ga zvaničnici bh. entiteta RS redovno uvrštavaju na svoje karte.

S obzirom da su pregovori oko Brčkog prijetili da ugroze mirovne pregovore, rješenje za ovaj grad ostavljeno je za poslije. Pregovori u Dejtonu bili su teški i mučni, ali posebno pregovori oko Brčkog i Sarajeva. Richard Holbrooke iznosi mnogo detalja u svojoj knjizi ”Završiti rat”. U nekoliko navrata o pregovorima u Dejtonu govorio je i profesor Ivo Komšić koji je bio član delegacije. Mirovni pregovori u Dejtonu održani su od 1. do 20. novembra 1995. godine, u avio bazi Wright-Petterson, a sporazum je potpisan 21. novembra. Nakon toga zvanično je parafiran u Parizu 14. decembra.

Prijetivši da ugrozi pregovore koji su bili pri kraju, odlučeno je da Brčko bude riješeno arbitražom, odnosno da se odluka o budućem upravljanju oblasti Brčko prepusti međunarodnom Arbitražnom tribunalu. Konkretan status i ovlasti Brčko Distrikta utvrđeni su „Konačnom odlukom“ tribunala iz 1999. godine.

S obzirom na obimnost svih koraka koji su prethodili proglašenju Brčkog distriktom, kao i mnogih detalja, ovdje ćemo se fokusirati samo na nekoliko segmenata, a kako bi čitaoci stekli neku opću sliku i uvid u važnost Brčkog za Bosnu i Hercegovinu.

Argumenti koje je u pregovorima koristila bošnjačka strana za uvrštavanje Brčkog u Federaciju, a koji i danas opravdavaju strateški značaj Brčkog za cjelovitu Bosnu i Hercegovinu, bili su:

  • da je historijski gledano, Brčko bilo uglavnom naseljeno Bošnjacima i Hrvatima, kao i da je bio vitalan sjeverni prolaz iz centralne Bosne ka Evropi
  • da bi bilo beskrupulozno da RS zadrži isključivu kontrolu nad gradom koji su zauzeli i “etnički očistili” tokom agresije
  • da bi jedini pravedni rezultat bio dodijeliti Brčko Federaciji.

Nakon potpisivanja Dejtona, pa sve do kraja procesa arbitraže, Brčko je ostalo pod kontrolom RS-a. Na osnovu arbitražnih rasprava vođenih 1997. i 1998. godine Tribunal je ustanovio da je RS nakon Dejtona, a tokom perioda svoje kontrole nad oblasti Brčko, “sistematski odbijala da sprovede Dejtonski sporazum u oblasti Brčko.” RS je upozorena da će u konačnoj rundi arbitražnih rasprava morati “aktivnim djelovanjem jasno da dokaže da je zaista promijenila svoju orijentaciju i opredijelila se za trajni program punog sprovođenja Dejtonskog sporazuma,” uključujući konkretne dokaze vezane za “značajne nove rezultate u pogledu povratka bivših stanovnika Brčkog” i “čvrstu podršku multi¬etničkim vladinim ustanovama” koje su u to vrijeme bile formirane pod međunarodnim nadzorom. Tribunal je također naglasio da ce prilikom arbitražnih rasprava 1999. godine od RS očekivati dokaze vezane za aktivan i dosljedan program promjene orijentacije i poštovanja propisa. Ukoliko toga ne bude, upozorava Tribunal da će biti prisiljen da “oslabi pozicije RS-a u oblasti Brčko.”

RS nije ispunio zahtjev Tribunala koji je odlučio 1999. da je vrijeme da se donese konačna odluka, kako se reintegracija Brčkog, povratak njegovog stanovništva, te ekonomski oporavak ne bi više prolongirali i otežavali.

Sve strane jednoglasno su se složile da međunarodni režim nadzora mora neograničeno ostati na snazi u oblasti Brčko. Na osnovu obaveza koje su preuzeli Bosna i Hercegovina i oba entiteta u pogledu sprovođenja odluke Tribunala, i od dana koji odredi Supervizor, smatraće se da su entiteti delegirali sva svoja ovlaštenja vezana za upravljanje u predratnoj opštini Brčko novoj ustanovi, multi-etničkoj demokratskoj vladi poznatoj kao “Brčko Distrikt Bosne i Hercegovine” pod ekskluzivnim suverenitetom Bosne i Hercegovine, stoji u odluci Tribunala.

Dakle, odlukom prestaju ovlaštenja entiteta na teritoriji Brčkog, čija vlada sada spada pod nadležnost institucija Bosne i Hercegovine. Sve druge odluke koje se tiču Brčkog, a koje nisu definisane Ustavom BiH, Vlada Brčkog donosit će samostalno, dok će supervizor biti zadužen za koordinaciju. Teritorija Brčkog postaje zajednička teritorija enitteta, odnosno države Bosne I Hercegovine.

Ovakva odluka ‘’zapečaćena’’ je odlukom Visokog predstavnika Međunarodne zajednice za Bosnu I Hercegovinu, Wolfgang Petritscha, 08. marta 2000. godine.

Danas je Brčko district jedinstvena upravna jedinica lokalne samouprave pod suverenitetom Bosne i Hercegovine. Ima vlastitu multietničku upravu, policiju i pravosuđe. Demilitarizirano je područje i pruža sve potrebne slobode svojim građanima. Distrikt nema drugu zastavu ili grb osim zastave i grba Bosne i Hercegovine.

Dakle, nije Brčko distrikt važno samo simbolično, zbog zločina i zbog progona bošnjačkog stanovništva. Važno je strateški. Statusom koji Brčko ima sačuvan je teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine, a kreirana krnja RS. Otcjepljenje o kojem maštaju političari iz RS-a, a koje je svakako nemoguće, otežava upravo i Brčko distrikt.

Izvor: Hayat.ba

Ostavite komentar. NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove autora komentara, a ne stavove portala Otisak.ba. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja jer takvi komentari neće biti objavljeni. Otisak.ba zadržava pravo da određene komentare obriše bez najave i objašnjenja.

Molimo Vas unesite komentar
Molimo Vas unesite Vaše ime ovdje

fifty seven + = sixty five